Dziwak (2014) - recenzja

„Dziwak” (Creep, 2014) to film, który udowadnia, że prawdziwy horror nie potrzebuje wielkiego budżetu, przerażających efektów specjalnych ani rozlewu krwi. Wystarczy jeden dom, jedna kamera, dwóch aktorów i… nieprzewidywalność. Patrick Brice w swoim pełnometrażowym debiucie reżyserskim oraz Mark Duplass, który wciela się w tytułowego dziwaka i współtworzy scenariusz, serwują widzowi niesamowicie klaustrofobiczną, kameralną opowieść, która hipnotyzuje swoją prostotą i niepokojącą codziennością, zanim zamieni się w czyste szaleństwo. To horror tak blisko rzeczywistości, że aż zgrzyta w zębach.

Historia zaczyna się jak ogłoszenie z serwisu dla freelancerów: Aaron, młody filmowiec, odpowiada na ofertę pracy – za tysiąc dolarów ma nakręcić dzień z życia nieznajomego mężczyzny, który rzekomo umiera na raka i chce zostawić video-pamiątkę dla nienarodzonego syna. Brzmi nieszkodliwie, może trochę dziwnie, ale nie podejrzanie. Gdy Aaron przyjeżdża do domu w górach i poznaje Josefa (Mark Duplass), ten od razu wydaje się… nietypowy. Uśmiechnięty, zbyt entuzjastyczny, zbyt otwarty, zbyt emocjonalny. Typ człowieka, którego nie jesteś w stanie rozszyfrować – i przez to instynktownie się go boisz. Ale przecież wygląda na nieszkodliwego, prawda?

Na początku film zdaje się flitrować z czarną komedią. Josef jest dziwaczny, niezręczny społecznie, opowiada krępujące historie, pokazuje kąpiel w wannie dla „synka”, przyznaje się do snucia dziwnych fantazji… Ale Aaron, zamiast uciec, zostaje – z ciekawości, współczucia, czy może podświadomego uzależnienia od tej dziwacznej relacji. Kamera, prowadzona w stylu found footage, działa tu nie tylko jako zabieg formalny – staje się przedłużeniem perspektywy Aarona, naszym jedynym oknem na to, co realne, a co może być tylko grą psychologiczną. A Josef gra. I to jak.

Duplass w roli Josefa to mistrzowski casting. Znakomicie balansuje na granicy między autentycznością a szaleństwem. Potrafi być uroczy i przerażający w jednym spojrzeniu. Nigdy nie jesteśmy pewni, czy to tylko ekscentryk z trudną przeszłością, czy socjopata, który powoli zasysa swoją ofiarę w pajęczynę manipulacji. Sceny, w których jego mimika zmienia się w ułamku sekundy z rozbawionej w pustą, zimną, są jak uderzenie pięścią w brzuch – nie spodziewasz się ich, ale nie możesz ich zapomnieć.

Największą siłą „Dziwaka” jest napięcie, które narasta bardzo powoli, ale konsekwentnie. Nie ma tu typowych straszaków, nie ma potworów – jest tylko człowiek, którego nie potrafisz odczytać. A to bywa o wiele straszniejsze niż demony z CGI. Widz czuje się niekomfortowo, bo wie, że coś tu nie gra, ale nie potrafi tego nazwać. Ta nieuchwytność zła, jego kamuflaż, sprawia, że „Creep” naprawdę pełza po kręgosłupie i zostawia na nim ślad.

Finał filmu to majstersztyk suspensu i okrucieństwa w jednym. Gdy już myślimy, że wszystko się skończyło, że bohater jest bezpieczny, film przypomina nam, że dziwność – prawdziwa, chorobliwa dziwność – nie zna granic. Nie ma ram czasowych. Nie znika z kadru, kiedy kończy się nagranie. Jest jak wirus – raz wniknie w psychikę, zostaje na zawsze. I wtedy uświadamiamy sobie, że oglądaliśmy nie tylko horror psychologiczny, ale też przerażająco realistyczny portret drapieżnika – nie w masce, nie z piłą mechaniczną, ale w ludzkiej skórze, z uśmiechem, który nigdy nie sięga oczu.

„Dziwak” to horror, który udaje dokument, psychodramę i żart – tylko po to, by pod koniec roztrzaskać te wszystkie warstwy i zostawić cię z pytaniem: jak często ignorujemy sygnały ostrzegawcze tylko dlatego, że ktoś jest „miły”? To opowieść o zaufaniu i jego zdradzie. O tym, że nie potrzeba duchów ani potworów, by umrzeć z przerażenia. Czasem wystarczy tylko... dziwak, który patrzy na ciebie z ciemności i się nie rusza. Bo on już wie, że i tak nigdzie nie pójdziesz.

~Smiley~